Bách bộ

0
205
views

Bách bộ còn có tên là dây đẹt ác, dây ba mươi. Tên khoa học Stemona tuberosa Lour. Thuộc họ Bách bộ Stemonaceae.

Ta dùng rễ phơi hay sấy khô (Radix Stemonae).

Mô tả cây

Cây bách bộ là một thứ cây leo, dài 6-8m, có khi hơn. Thân nhỏ nhẵn. Lá thường mọc đối có cuống, hình trái tim. Trên mặt lá, ngoài gân chính có 6-8 gân phụ chạy dọc từ cuống lá đến đầu lá, có những gân ngang nhỏ và rõ.

Cụm hoa mọc ở kẽ lá gồm 1-2 hoa, lớn, màu vàng đỏ. Bao hoa gồm bốn phiến, 2 phiến ngoài dài 4cm, rộng 5mm, 2 phiến trong rộng hơn. Nhị 4, có tua ngắn. Quả nang có 4 hạt.

Rễ củ gồm 10-20 hoặc 30 củ, có khi hơn 100 củ dài 15-20cm, đường kính 1.5-2cm. Màu trắng vàng, vị ngọt, sau rất đắng.

Phân bố, thu hái và chế biến

Cây bách bộ mọc hoang ở khắp nơi trong nước ta: Hà Tây, Hòa Bình, Bắc Cạn, Thái Nguyên, v.v…

Mùa thu đông đào củ về rửa sạch hay phơi sấy khô.

Thành phần hóa học

Ngoài các chất như glucid (2.3%), lipid (0.83%), protid (9%), các axit hữu cơ v.v… Trong rễ bách bộ người ta đã lấy ra được nhiều alkaloid. Chủ yếu là stemonin (0.18%), có tinh thể hình kim, mềm rất nhẹ, không mùi, vị đắng, độ chảy 160°.

Ngoài ra, còn có alkaloid khác như tuberostemonin, stemonidine, paipunine và sinostemonine.

Tác dụng dược lý

Nghiên cứu tác dụng dược lý, người ta đã chứng minh kinh nghiệm của ông cha ta dùng bách bộ để chữa ho, chữa giun và diệt sâu bọ là đúng.

Tác dụng chữa ho:

  1. Chu Tử đã thí nghiệm thấy stemonin có tác dụng làm giảm tính hưng phấn của trung khi hô hấp của động vật, có tác dụng ức chế phản xạ của ho, do đó có tác dụng chữa ho.
  2. Bác sĩ Diệp Đình Thiện (Trung Quốc) đã thí nghiệm dùng bách bộ chữa bệnh lao hạch thu được kết quả tốt.

Tác dụng sát trùng và chữa giun:

  1. Ngâm con giun vào dung dịch 0.15% stemonin, con giun sẽ tê liệt sau 5-10 phút. Nếu kịp thời lấy con giun ra khỏi dung dịch, con giun sẽ tỉnh lại.
  2. Tiêm dung dịch stemonin sulfate (3mg) vào ếch nặng 25g con ếch có thể tê bại, sau 12 giờ lại bình phục.
  3. Dùng dung dịch bách bộ 1/10 trong rượu 70° ngâm hay phun vào con rận, con rận sẽ chết sau 1 phút. Nếu ngâm rệp con vật sẽ chết mau chóng hơn.
  4. Trong thời gian kháng chiến, cao nước bách bộ, uống với liều 3 thìa cà phê một lần, giun ra rất nhiều.

Tác dụng kháng sinh:

  1. Lebedev (Liên Xô 1950) đã chứng minh tác dụng sát khuẩn của bách bộ đối với khuẩn ở ruột già.
  2. Lưu Quốc Thanh (Trung Quốc) nhận thấy bách bộ có tác dụng kháng sinh đối với vi trùng bệnh lỵ, bệnh phó thương hàn.

Công dụng và liều dùng

  1. Chữa giun: ngày uống 7-10g, dưới dạng thuốc sắc. Uống vào sáng sớm lúc đói, uống 5 ngày liền, sau đó tẩy.
  2. Diệt ruồi: nước sắc bách bộ cho thêm ít đường vào, ruồi ăn phải chết đến 60%.
    Dung dịch 1/20 giết chết bọ gậy 100%.
    Cho bột bách bộ rắc vào hố phân, dòi chết 100%.
    Diệt ruồi, muỗi, bọ chó, rận, đốt bách bộ hơ lấy khói.
  3. Chữa giun kim: Bách bộ tươi 40g (bằng 20g bách bộ khô), nước 200ml, sắc sôi nửa giờ, cô còn độ 30ml. Thụt giữ 20 phút. Điều trị luôn chư vậy trong thời gian 10-12 ngày thì khỏi.
    Chữa 133 người khỏi 83 người đạt 63%.

(Tài liệu dẫn: Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – GSTS Đỗ Tất Lợi)

Chia sẻ

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here