Cây khôi

0
185
views

Cây khôi còn gọi là cây độc lực, đơn tướng quân. Tên khoa học Ardisia sylvestris Pitard. Thuộc họ Đơn nem Myrsinaceae.

Ta dùng là cây khôi phơi hay sấy khô Folium Ardisiae.

Mô tả cây

Cây khôi là một loại cây nhỏ, mọc thẳng đứng, cao chừng 1.5-2m. Thân rỗng xốp, ít phân nhánh hay không phân nhánh, gần trên ngọn có nhiều lá. Lá mọc so le, phiến là nguyên, mép có răng cưa nhỏ và mịn, dài 25-40cm, rộng 6-10cm, mặt trên tím, gân nổi hình mạng lưới.

Hoa mọc thành chùm, dài 10-15cm, hoa rất nhỏ, đường kính 2-3mm, màu trắng pha hồng tím 5 lá đài 5 cánh hoa. Quả mọng, khi chín màu đỏ. Mùa hoa: tháng 5-7, mùa quả: tháng 7-9.

Có nhiều cây khôi khác nhau, có thứ như mô tả ở trên, có thứ hai mặt lá đều xanh. Kinh nghiệm thường chỉ dùng loại có lá mặt trên xanh như nhung, mặt dưới tím.

Phân bố, thu hái và chế biến

Cây khôi mọc hoang tại những khu rừng rậm miền thượng du các tỉnh Thanh Hóa (Thạch Thành, Ngọc Lặc, Lang Chánh), Nghệ An (Phủ Qùy), Ninh Bình (Nho Quan), Hà Tây (Ba Vì).

Thường hái là và ngọn vào mùa hạ, phơi nắng cho tái rồi phơi và ủ trong râm.

Thành phần hóa học

Chưa được nghiên cứu. Mới đây Viện đông y và bộ môn dược lý Trường đại học y dược thí nghiệm sơ bộ nhưng mới thấy có ít tanin và glucoside.

Tác dụng dược lý

Sơ bộ nghiên cứu trên thỏ, chuột bạch và khỉ thấy có một số kết quả sau đây:

  • Làm giảm độ acid của dạ dày khỉ.
  • Làm giảm nhu động ruột cô lập của thỏ.
  • Làm yếu sự co bóp của tim.
  • Làm giảm sự hoạt động bình thường trên chuột bạch.

Bệnh viện 108 thí nghiệm dùng lâm sàng (mới trên 5 bệnh nhân) thì 4 người giảm đau 80-100%, dịch vị giảm xuống bình thường.

Viện đông y áp dụng lá cây khôi chữa khỏi một số trường hợp đau dạ dày (dùng riêng hay phối hợp với nhiều loại thuốc khác) đã sơ bộ nhận định như sau:

  • Với liều 100g lá khôi trở xuống uống hằng ngày thì có thể từ đỡ đau đến hết đau, bệnh nhân ăn ngủ được.
  • Nhưng với liều 250g/ngày thì làm bệnh nhân mệt mỏi, người uể oải, da tái xanh, sức khỏe xuống dần nếu tiếp tục uống.

Tóm lại về mặt lâm sàng, kết quả chưa hoàn toàn tốt.

Cách dùng và liều dùng

cây khôi còn là vị thuốc chữa đau dạ dày dùng trong nhân dân.

Việc sử dụng này xuất phát từ kinh nghiệm của Phân hội đông y Thanh Hóa dựa trên kinh nghiệm dùng của một vùng dân tộc dùng lá cây này chữa đau bụng. Nhưng bao giờ cũng dùng phối hợp với những vị bồ công anh (Lactuca indica), khổ sâm (Croton tonkinensis).

Kết quả hiện chưa thống nhất, có người nói khỏi những cũng có những người uống vào thấy mệt mỏi, đầy bụng khó chịu. Nhưng hiện nay cây lá cây khôi thành câu chuyện cửa miệng của những người tìm thuốc đau dạ dày. Còn cần nghiên cứu thêm nhiều mới có kết luận chắc chắn.

Liều dùng hàng ngày: 40-80g sắc uống phối hợp với các vị thuốc khác.

Đơn thuốc có lá cây khôi

Đơn thuốc của Phân hội đông y Thanh Hoá: lá khôi (80g), lá bồ công anh (40g) và lá nam khổ sâm (12g). Các vị trên phơi khô, thái nhỏ, nấu như nấu chè uống vào lúc đói. Có thể thêm cam thảo cho ngọt và thêm tác dụng.

(Tài liệu dẫn: Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – GSTS Đỗ Tất Lợi)

Chia sẻ

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here