Can tất

0
320
views
can tat

Can tất là chất mủ có hình trạng săn chắc được hình thành từ mủ tự nhiên hoặc đã trải qua quá trình gia công của cây sơn (tất thụ), có hình khối không theo quy tắc, màu nâu đen hoặc màu nâu cọ, bề mặt thô ráp, lỗ trên bề mặt như tổ ong hoặc có hình hạt, rắn chắc, khó cắt, có mùi hôi đặc thù.

Bản kinh có viết: can tất vị cay, tính ôn, không độc. Chủ trị gân cốt thương tổn, bổ ích trung khí, tăng cường chức năng của tỳ, vị; can tất còn giúp bổ não ích trí, ổn định ngũ tạng, trị các loại thương tổn dẫn đến hư nhược, còn có thể trị các bệnh phong thấp. Sinh tất (loại mủ sống) còn có tác dụng trị giun sán.

Đông y cho rằng: can tất vị cay, tính ôn, quy can kinh và vị tràng kinh. Bởi vì, can tất vị cay, tính ôn, cho nên có thể trị phong hàn, hoạt huyết thông mạch, còn có tác dụng giải trừ các chứng bệnh phong thấp, tiêu trừ huyết ứ, tổn thương gân cốt, giấp xương mà dùng can tất thì gân cốt sẽ lành lại. Nhập can kinh thì giúp hoạt huyết thông kinh, tiêu trừ huyết ứ, phá khối u trong ổ bụng của phụ nữ; nhập tỳ kinh, tràng vị kinh thì giúp tiêu thức ăn, tăng cường chức năng của tỳ, vị và sát trùng. Trong Bản kinh có viết: Nói can tất không độc là không chính xác, trong thành phần của can tất có một chút độc tính nhỏ nên mới có tác dụng sát trùng. Trong Bản thảo cương mục có ghi: “Can tất và sơn tất tính đọc nên có công dụng sát trùng, giáng mà giúp hành huyết. Cho nên tuy chủ trị được nhiều chứng bệnh, nhưng công dụng chủ yếu chỉ ở 2 lĩnh vực mà thôi”. Trong lâm sàng hiện đại cũng thường dùng can tất để điều trị 2 phương diện nói trên là tiêu huyết ứ, sát trùng, trị huyết ứ dẫn đến kinh nguyệt không đều ở nữ giới, u bướu trong bụng, giúp tiêu hóa thức ăn, diệt các loại ký sinh trùng, cũng như giun sán gây đau bụng.

Phương thuốc tham khảo

Trị giun sán ở trẻ nhỏ: can tất (giã nát, đốt lên), bạch vu di, tán nhỏ, mỗi lần dùng 0.6-3g với nước cơm.

Trị thống kinh: lấy 31g sinh tất chưa khô, đun khoảng 1 tiếng, cho thêm 31g bột can tất, nặn thành viên bằng hạt ngô, mỗi lần uống 3-4 viên với rượu ấm, những người nào dị ứng thì không được dùng. Phương thuốc này còn có thể trị bệnh sa tinh hoàn hoặc khí thống tiểu tràng.

Trị phụ nữ tắc kinh, bụng sưng đau: can tất (giã nát, sao lên cho nóng), bột ngưu tất, mỗi loại 31g, nước chất sinh địa hoàng 1l. Các vị thuốc trên cùng đun nhỏ lửa đến khi đặc quánh lại, nặn thành viên bằng hạt ngô. Mỗi lần uống 1 viên, dần dần tăng lên 3-5 viên, dùng rượu với nước để uống.

Trị chứng thanh thũng sưng đau sau khi sinh: can tất, mầm cây đại mạch, mỗi loại một phần bằng nhau tán nhỏ. Sau đó cho riêng từng loại vào vò đất, đóng kín, nung nóng lên. Sau khi nguội mới lấy ra tán mịn, mỗi lần dùng 3-6g uống với rượu nóng. Phương thuốc này có công dụng trị các bệnh hậu sản.

Trị ngũ lao thất thương: can tất, bạch tử nhân, sơn phù du, toan táo nhân, mỗi loại lượng bằng nhau, tán nhỏ. Cho thêm mật ong nặn thành viên bằng hạt ngô. Mỗi lần uống 14 viên cùng với rượu nóng, mỗi ngày dùng 2 lần.

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here