Đan sâm

0
293
views
dan sam

Đan sâm là loại thực vật thân cỏ sống lâu năm, thuộc họ bạc hà (Lamiaceae). Còn có tên gọi khác là xích sâm, sơn sâm, trong đơn thuốc thương viết là tử đan sâm. Do vỏ của đan sâm có màu đỏ son, thịt lại màu tím, có hình dạng giống nhân sâm, nên người ta lấy màu đỏ, hồng, tím kết hợp với chữ “sâm” để đặt tên. Nó còn có tên gọi khác là “bôn mã thảo”, vì đan sâm có tác dụng chống co dãn cơ, khiến cho người uống vào có thể khỏe mạnh, nhanh nhẹn và linh hoạt.

Bản kinh có viết: đan sâm vị đắng, tính hàn nhẹ. Chủ trị bệnh biến nội tạng phát sinh do các yếu tố gây bệnh, có thể trị được chứng sôi bụng, loại bỏ tà khí hàn nhiệt tích tụ trong khoang ngực bụng, làm tiêu tan u bướu trong bụng, loại bỏ các chứng bệnh phiền muộn, căng tức lồng ngực. Đan sâm còn có tác dụng bổ khí, trị các bệnh suy nhược do khí hư tạo thành.

Đông y cho rằng, vị đắng của đan sâm có tác dụng tiết và hạ, tính hàn có tác dụng thanh nhiệt, quy về tâm, can kinh, có công hiệu hoạt huyết thông kinh, mát máu, tiêu sưng, thanh tâm, tiêu tan phiền muộn. Hoạt huyết thông kinh là tác dụng chủ yếu của đan sâm, do đó có thể dùng để trị các các chứng bệnh huyết mạch không thông, kinh nguyệt không đều, tắc kinh, kết khối rắn trong bụng, đau bụng do ứ huyết, sản dịch sau khi sinh, chửa ngoài dạ con. Thậm chí có cách nói ”1 vị đan sâm cũng bằng thang thuốc gồm 4 vị”, tức là cho rằng, khi trị các bệnh phụ khoa, chỉ cần 1 vị đan sâm đã có tác dụng trị liệu cao hơn thang thuốc gồm 4 vị nổi tiếng (bạch thược, đương quy, thục địa hoàng, xuyên khung): công dụng bổ máu, sinh máu vượt qua đương quy và địa hoàng; điều tiết và thu thập máu tốt hơn thược dược; có tác dụng ngừa tắc nghẽn, sinh tân gấp bội xuyên khung. Về công dụng này, trong Bản thảo cương mục có giải thích rõ: đây là do đan sâm có khả năng đào thải máu cũ, sinh máu mới, an thai, loại bỏ thai chết lưu, điều hòa kinh mạch, trị băng huyết, mà các tác dụng này giống với khi dùng kết hợp 4 vị thuốc trên. Có thầy thuốc thường dùng vị thuốc này để trị chứng thiếu máu và máu nóng, kết quả đã có những hiệu quả nhất định. Ngoài ra, đan sâm còn có thể dụng để trị chứng bệnh đau thắt ngực bụng do tắc nghẽn máu, ứ trệ máu gây nên.

Hiện nay, đan sâm được ứng dụng rộng rãi và chế thành các phương thuốc khác nhau, có tác dụng giảm đau ở người mắc bệnh động mạch vành, mạch máu não, ngăn ngừa hình thành máu đông, thúc đẩy sự hồi phục chứng tê liệt chân tay. Đối với các triệu chứng gan tỳ sưng to do viêm gan giai đoạn cuối và nhiễm trùng máu cũng có tác dụng chuyển biến theo chiều hướng tốt, đồng thời làm mềm và tiêu sưng phù trong gan, tỳ. Do đan sâm có tác dụng giải độc trong máu, nên còn có hiệu quả đối với việc làm mát máu, tiêu nhọt, trị lở loét do ung nhọt, sưng tấy các cơ và khớp xương, viêm tuyến sữa cấp tính.

Ngoài ra, trong đan sâm chứa một lượng i-ốt phong phú, vì vậy nó có tác dụng nhất định đối với bệnh bướu cổ (sưng tuyến giáp trạng) do thiếu i-ốt gây nên. Ngoài ra, đan sâm vị đắng, tính hàn lại có thể thanh tâm, trừ phiền muộn. Do vậy, thường dùng khi lo lắng bất an, nói mê sảng, trong ứng dụng lâm sàng cũng đã thấy tác dụng tĩnh tâm an thần rất tốt.

Phương thuốc thao khảo

Trị chứng kinh mạch không điều hòa ở phụ nữ, động thai, không ra máu độc sau khi sinh, đau thắt lưng, đau mỏi khớp: đan sâm rửa sạch rồi thái lát, phơi khô, sau đó nghiền nhỏ. Mỗi lần uống 6g với rượu ấm.

Trị xuất huyết do sảy thai: lấy 375g đan sâm, đun cùng 5l rượu đến khi còn 3l. Mỗi lần uống 1l lúc ấm, mỗi ngày uống 3 lần. Đối với người không uống được rượu, có thể sắc thuốc bằng nước.

Trị đau bụng do chứng bệnh sa, đau bụng dưới: lấy 31g đan sâm nghiền nhỏ. Mỗi lần uống 6g với rượu nóng.

Hạ sốt do ung nhọt: đan sâm, lôi hoàn, mỗi loại 15.6g, mỡ lợn 62g, sắc 3 loại trên vài lần, lấy nước thuốc, bỏ cặn bã, cũng có thể dùng để bôi lên vùng bị mụn nhọt.

Trị viêm mủ cấp tuyến vú: đan sâm, bạch chỉ, thược dược, mỗi loại 62g. Các vị thuốc trên nghiền nhỏ, ngâm giấm trong một đêm, thêm 25g mỡ lợn, đun với ngọn lửa nhỏ cho tới khi thành chất keo đặc, sau đó bỏ bã và bôi lên vú.

Trị bỏng do dầu nóng, giảm đau, lên da non, lên vết thương: lấy 250g đan sâm thái lát, trộn lẫn với nước, thêm 1000g mỡ dê rồi đun sôi, sau đó bôi lên vết thương.

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here