Thự dự

0
253
views
thu du

Thự dự, còn gọi là sơn dược, là rể của cây thự dự thuộc loài thực vật thân cỏ sống lâu năm, họ củ nâu (Dioscoreaceae). Loài này phân bố ở các tỉnh Hoa Bắc, Tây Bắc đến lưu vực sông Trường Giang – Trung Quốc. Là loại dược phẩm bổ dưỡng giá rẻ có thể dùng làm đồ ăn vặt.

Bản kinh có viết: thự dự vị ngọt, tính ôn. Chủ trị tỳ vị tổn thương và chứng “trung khí”, có thể giúp cải thiện tình trạng gầy yếu của cơ thể, trừ bỏ những tác nhân gây bệnh xâm nhập vào cơ thể, bổ ích trung khí, tăng cường khí lực. Dùng trong thời gian dài giúp cho tai, mắt trở nên minh mẫn, giảm cảm giác đói, kéo dài tuổi thọ.

Đông y cho rằng, thự dự (còn gọi là sơn dược) thích hợp cho việc điều trị khí hư, âm hư. Cái gọi là khí hư tức khí hư nhược dẫn đến cơ năng của tạng phủ bị suy yếu. Triệu chứng của bệnh đó là sắc mặt trắng xanh, hụt hơi thiếu lực, giọng nói thấp nhỏ, khi hoạt động là ra nhiều mồ hôi. Âm hư chỉ những vi chất trong cơ thể bị thiếu hụt, triệu chứng của bệnh là sốt nhẹ hoặc triều nhiệt sau buổi trưa, gò má ứng đỏ, lòng bàn tay chân nóng, miệng khô môi đỏ, lưỡi đỏ ít rêu, thậm chí không có rêu, đại tiện kiết ráo, tiểu tiện ít và vàng, mạch tượng yếu. Người xưa cho rằng, thư dự là vị thuốc quy về tỳ, phế, thận kinh, lại có tác dụng bổ khí, dưỡng tâm. Trong y học lâm sàng hiện đại, thự dự có thể dùng chữa các chứng tỳ khí hư nhược, tiêu chảy lâu ngày, chán ăn, mệt mỏi, trẻ nhỏ suy dinh dưỡng. Hiện nay, nó chủ yếu được dùng để bổ tỳ, từ đó trị tiêu chảy. Phàm là phế khí không đầy đủ, miệng khát, hụt hơi, ra nhiều mồ hôi, ho do phế hư nhược hoặc ho lâu ngày do phế và thận hư nhược gây nên, đều có thể dùng thự dự để bổ phế giảm ho, ngừng suyễn. Ngoài ra, thự dự đặc biệt có công hiệu trong việc bôt khí dưỡng âm, có thể dùng để trị liệu chứng bệnh thận hư, di tinh, chân tay bủn rủn, tiểu dắt, phụ nữ ra khí hư quá nhiều.

Ngoài ra, thự dự còn có tác dụng trị bệnh tiêu khát. Đây là điểm mà Y học xưa nay luôn đặc biệt coi trọng. Nhà Y học cận đại Trương Bạc Đôn đã chủ trương dùng một lượng lớn thự dự kết hợp với cay hoàng kỳ để trị bệnh tiêu khát. Rất nhiều nhà Y học sau nhiều năm thực nghiệm đều khẳng định phương thuốc này có tác dụng trị liệu hiệu quả. Ngoài ra, thự dự còn có công dụng với các loại bệnh khó điều trị, bệnh lý phức tạp, thậm chí là các chứng bệnh nghiêm trọng. Có thể thấy, thự dự không chỉ là thức ăn bổ dưỡng trong các bữa ăn, mà còn là một loại “linh đan” dưỡng sinh bảo vệ sức khỏe hữu hiệu.

Phương thuốc tham khảo

Trị âm hư, trướng bụng, chân tay tê bì, chán ăn: lấy thự dự sao qua, sau đó tán nhỏ. Mỗi lần dùng 6g với cháo loãng, mỗi ngày dùng 2 lần.

Trị chứng tiểu dắt: thự dự (đun qua với nước phèn), bạch phục linh, mỗi thứ một lượng vừa phải, tán nhỏ. Mỗi lần uống 6g với nước.

Trị trúng phong, thở gấp: thự dự sống giã nát, thêm nữa bát nước mía, trộn đều, uống hết trong 1 lần.

Trị bệnh tỳ vị hư nhược, chán ăn: thự dự, bạch truật, mỗi loại 31g, nhân sâm 23g. Các dược liệu trên nghiền nhỏ, thêm nước trộn đều nặn thành viên bằng hạt đậu. Mỗi lần uống 40 – 50 viên với cháo loãng.

Trị chứng thấp nhiệt, bài tiết kém: thự dự, thương truật, mỗi loại một phần. 2 vị thuốc trên nghiền nhỏ, trộn với cơm nặn hành viên, uống với cháo loãng.

Trị sưng tấy giao đoạn đầu: thự dự (không rửa), hạt thầu dầu, gạo nếp, mỗi thứ một lượng vừa phải. Tất cả các vị thuốc trên ngâm với nước, nghiền nhỏ, dùng để bôi.

Trị tay chân nức nẻ: lấy một khúc thự dự, xay nhuyễn, sau đó bôi lên da.

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here